ajarynowski

Od antyszczepionkowości do lifestyle’u: nowy krajobraz dezinformacji zdrowotnej w Polsce

Ukazały się dwa ważne raporty dotyczące dezinformacji zdrowotnej w Polsce: raport NASK oraz raport UMW. Należy je czytać łącznie, ponieważ pokazują dwa komplementarne sposoby obserwowania tego samego zjawiska. Raport NASK jest silniejszy punktowo: dzięki kwerendom oraz analizie konkretnych wątków dobrze opisuje wybrane ogniska dezinformacji, takie jak edukacja zdrowotna, szczepienia, HPV, zdrowie reprodukcyjne, nowotwory czy zaufanie do instytucji publicznych. Jednocześnie ta precyzja sprawia, że może słabiej wychwytywać zjawiska bardziej rozproszone, miękkie i lifestyle’owe. W tym miejscu ujawnia się główny atut raportu UMW: szersza i bardziej rozmyta definicja dezinformacji medycznej pozwala uchwycić przesunięcie dyskursu antyzdrowotnego w stronę stylu życia, żywienia, „naturalnego leczenia” i nowych autorytetów zdrowotnych. Można więc powiedzieć, że NASK lepiej opisuje konkretne ogniska dezinformacji, a UMW lepiej pokazuje szerszy kierunek zmiany całej debaty zdrowotnej.

1. Przesunięcie od szczepień ku stylowi życia

Najważniejszy wniosek interpretacyjny z obu raportów jest taki, że dezinformacja zdrowotna zmienia formę. W okresie bezpośrednio po pandemii COVID-19 centrum dyskusji stanowiły suplementy, detoksykacja, alternatywne leczenie nowotworów, obostrzenia sanitarne i klasyczne narracje antyszczepionkowe. Obecnie coraz większe znaczenie mają tematy związane z stylem życia, chorobami przewlekłymi, zdrowiem psychicznym i reprodukcyjnym, mikrobiomem, zdrowym odżywianiem i nieufnością wobec „Big Pharmy”. Nadal istnieje grupa twardych przeciwników szczepień, względnie stabilna i aktywna. Jednak z punktu widzenia zdrowia publicznego coraz ważniejsza staje się szersza grupa osób niepewnych, chwiejnych lub podatnych na emocjonalne przekazy. Do tej grupy coraz częściej docierają nie tyle klasyczne narracje antyszczepionkowe, ile bardziej miękkie, codzienne i pozornie praktyczne narracje dotyczące stylu życia, żywienia, i „naturalnego” wzmacniania zdrowia.

2. Rola mediów społecznościowych

Ważnym elementem tej zmiany jest przesunięcie kanałów komunikacji. Dyskusja antyzdrowotna coraz słabiej funkcjonuje w klasycznych mediach tradycyjnych jako samodzielny ruch. Media tradycyjne częściej opisują problem, komentują go albo osadzają w debacie eksperckiej, prawnej i legislacyjnej. Natomiast media społecznościowe są dziś miejscem rzeczywistego budowania alternatywnych autorytetów zdrowotnych na skale jaką klasycznym antyszczepionkowcom się nie śniło. To tam wzmacniane są emocje, tworzone wspólnoty nieufności, produkowane atrakcyjne wizualnie treści i monetyzowany przekaz zdrowotny. Szczególnie ważne są formaty wideo, podcasty, rolki, krótkie nagrania i długie rozmowy z osobami przedstawianymi jako „niezależni eksperci”.

3. Dieta, żywność, dobrostan i nowe lęki zdrowotne

To przesunięcie jest szczególnie ważne, ponieważ społeczeństwo rzeczywiście coraz bardziej interesuje się dietą, jakością żywności, zdrowym stylem życia i profilaktyką pierwotną/wtórną chorób przewlekłych. Dane Eurobarometru EFSA pokazują, że żywność, dieta stają się coraz ważniejszym elementem codziennych decyzji zdrowotnych w Polsce. Ten wzrost zainteresowania sam w sobie jest pozytywny. Może sprzyjać lepszej profilaktyce, większej świadomości zdrowotnej i bardziej odpowiedzialnym wyborom konsumenckim. Jednocześnie tworzy jednak podatny grunt dla uproszczeń, pseudonaukowych obietnic i narracji lękowych. W przestrzeni publicznej coraz częściej pojawiają się przekazy sugerujące, że niemal każdy problem zdrowotny można rozwiązać dietą, nastawieniem mentalnym albo „oczyszczeniem organizmu”.

W tym kontekście warto zwrócić uwagę na rosnące znaczenie problemów z pogranicza zdrowia psychicznego, żywienia i kultury zdrowotnej, takich jak orthorexia nervosa, czyli obsesyjna koncentracja na „zdrowym” jedzeniu. Problem pojawia się wtedy, gdy troska o zdrowie przechodzi w kompulsywne podążanie za trendami promowanymi przez influencerów.

4. Medycyna stylu życia jako nowe pole walki o zaufanie

Medycyna stylu życia staje się obecnie jednym z najważniejszych pól konkurencji o zaufanie społeczne. W tej przestrzeni odbiorcy spotykają z jednej strony rzetelnych dietetyków, technologów żywności, endokrynologów, diabetologów i specjalistów zdrowia publicznego, a z drugiej influencerów oferujących uproszczone, emocjonalne lub pseudonaukowe wyjaśnienia.

Problem polega na tym, że przekaz influencerów jest często prostszy, bardziej atrakcyjny i bardziej angażujący niż komunikacja instytucji publicznych czy ekspertów akademickich. Odbiorca nie dostaje skomplikowanego wyjaśnienia mechanizmów, tylko prostą opowieść: „to jedzenie ci szkodzi”, „system nie chce, żebyś wiedział”, „lekarze leczą objawy, a my pokazujemy przyczynę”. Tego typu narracje są bardzo skuteczne, ponieważ dają odbiorcom poczucie kontroli i sprawczości.

5. Perspektywa lokalna: Dolny Śląsk i nowi aktorzy dezinformacji lifestyle’owej

Z lokalnej perspektywy niepokojące jest to, że Dolny Śląsk należy do widocznych ośrodków produkcji i wzmacniania treści antyzdrowotnych w obszarze stylu życia, zarówno w mediach regionalnych, jak i społecznościowych. Szczególnie istotne są tu osoby posiadające wykształcenie medyczne lub okołomedyczne, ponieważ łatwiej budują wiarygodność w oczach odbiorców. Wrocławscy absolwenci UMW, bracia Rodzeń, znaleźli się na drugim miejscu pod względem zasięgów (dotarcie do 6 mln odbiorów) oraz cytowań (~100 tysięcy) i interakcji (~40 tysięcy ) w mediach społecznościowych (statystyki tylko z ich konta na Youtube). Przykład braci Rodzeń pokazuje, jak duże zasięgi mogą osiągać przekazy łączące temat żywienia, krytykę „Big Pharmy”, nieufność wobec instytucji i obietnicę prostych rozwiązań zdrowotnych. Widać tu istotną zmianę pokoleniową i komunikacyjną. Największych zasięgów nie generują już wyłącznie klasyczne postacie kojarzone z wcześniejszymi falami pseudomedycyny, takie jak Jerzy Zięba, Hubert Czerniak czy Justyna Socha. Rolę absolutnych liderów odgrywają nowi twórcy, tacy jak Elite Mentality czy Bracia Rodzeń, którzy działają w estetyce nowoczesnego lifestyle’u, rozwoju osobistego, psychologii pozytywnej (w rzeczywistości tylko z nazwy), biohackingu, żywienia i „odzyskiwania kontroli nad zdrowiem”.

6. Edukacja zdrowotna jako punkt zapalny

Szczególnie silne negatywne zainteresowanie w środowiskach antyzdrowotnych wzbudził przedmiot edukacja zdrowotna w szkołach. Było ono widoczne na początku 2025 roku oraz ponownie we wrześniu 2025 roku, kiedy przedmiot był wprowadzany, a rodzice mogli rezygnować z udziału dzieci w zajęciach (zasięgi miliardowe, co oznacza że przeciętny Polak był eksponowany na przekazy około stukrotnie).

Kampania sprzeciwu wykorzystywała przede wszystkim język ochrony dzieci, zagrożenia moralnego, seksualizacji i ingerencji państwa w prawa rodziców. Możliwa jest powtórka podobnej dynamiki we wrześniu 2026 roku, zwłaszcza w odniesieniu do tych elementów edukacji zdrowotnej, które dotyczą życia seksualnego i pozostają dobrowolne. Opisaliśmy to dokładnie wcześniej w raporcie “Wdrożenie przedmiotu „edukacja zdrowotna” w roku szkolnym 2025/2026”.

Edukacja zdrowotna jest więc przykładem tego, jak temat zdrowotny zostaje szybko przeniesiony z poziomu wiedzy i profilaktyki na poziom konfliktu światopoglądowego. To jeden z najważniejszych mechanizmów współczesnej dezinformacji zdrowotnej.

7. HPV jako przykład zmiany centrum ciężkości

Szczególnie ważna jest także zmiana dotycząca szczepień przeciw HPV. Temat ten silnie elektryzował opinię publiczną na początku 2025 roku, ale później wyraźnie osłabł. Można to interpretować pozytywnie, zwłaszcza w kontekście planowanego włączenia szczepień przeciw HPV do kalendarza szczepień. Nie oznacza to jednak zaniku dezinformacji. Bardziej prawdopodobne jest przesunięcie jej centrum ciężkości. Część aktorów i odbiorców mogła przenieść uwagę z klasycznych narracji antyszczepionkowych na edukację zdrowotną, seksualność, prawa rodziców, nieufność wobec instytucji oraz szerzej rozumianą krytykę państwa i ekspertów.

Podsumowanie

Oba raporty razem pokazują najważniejszą zmianę ostatnich lat: dezinformacja zdrowotna przechodzi od jawnego antyszczepionkowego konfliktu do miękkiego, lifestyle’owego systemu alternatywnej wiedzy o zdrowiu. Klasyczne teorie antyszczepionkowe, narracje antysanitarne czy opowieści o „superwitaminach” C i D tracą względne znaczenie na rzecz tematów związanych z żywieniem, stylem życia, dobrostanem psychicznym i nieufnością wobec medycyny instytucjonalnej.

To właśnie ten drugi obszar może w kolejnych latach stać się najtrudniejszy do monitorowania, regulowania i komunikacyjnego równoważenia przez instytucje zdrowia publicznego. Nie wygląda on bowiem jak klasyczna dezinformacja. Często przybiera formę atrakcyjnych porad, osobistych historii, coachingu psychicznego, prostych schematów żywieniowych i obietnicy odzyskania kontroli nad własnym zdrowiem. Tylko, czy system kształcenia kadr medycznych za tym nadąża?

Źródła i raporty:

• NASK/CEDMO (2026). Dezinformacja zdrowotna w 2025 roku w polskiej infosferze.
https://belux-edmo.s3-accelerate.amazonaws.com/wp-content/uploads/2026/06/00_NASK_CEDMO-raport-1.pdf

• Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu & Mediaboard (2026). Dezinformacja medyczna. Raport medialny 1.01.2025–14.05.2026.
https://www.umw.edu.pl/pl/raport

• Jarynowski A. i wsp. (2025). Wdrożenie przedmiotu „Edukacja zdrowotna” w roku szkolnym 2025/2026. Zenodo.
https://zenodo.org/records/19472188

• EFSA (2025). Eurobarometer on Food Safety in the EU.
https://www.efsa.europa.eu/en/interactive-pages/eurobarometer

AI Vet med

Zaprasamy 23.04 na UPWr lub on line

Video Pobierz

http://interdisciplinary-research.eu/wp-content/uploads/2026/04/WhatsApp-Video-2026-04-15-at-10.14.07.mp4

i prezentacja AI w bioaskuracji

http://interdisciplinary-research.eu/wp-content/uploads/2026/04/LLMs_One_Public_Health_Poland_jarynowski.pptx

Edukacja Zdrowotna

Raport (choć jest tylko opracowaniem studenckim) stanowi aktualne i wartościowe opracowanie w kontekście decyzji z 9 kwietnia 2026 r., zgodnie z którą edukacja zdrowotna stanie się przedmiotem obowiązkowym, przy jednoczesnym pozostawieniu komponentu edukacji seksualnej jako nieobowiązkowego co odzwierciedla obecny kompromis społeczno-polityczny. Opracowanie dostarcza unikalnych danych empirycznych w obszarze nadal słabo rozpoznanym badawczo, a jego istotnym atutem jest triangulacyjne podejście oraz zaangażowanie studentów zdrowia publicznego w debatę publiczną.

– Z naszych ankiet i wywiadów wynika, że głównym wyzwaniem nie jest sama idea edukacji zdrowotnej, lecz sposób jej wdrażania. Nawet rodzice, którzy wypisali dzieci z powodów organizacyjnych czy światopoglądowych, często uważają ją za ważną, co daje nadzieję na powodzenie tego przedmiotu. Edukacja zdrowotna nie jest przy tym przedmiotem jak każdy inny — obejmuje różne obszary codziennego funkcjonowania, od wyborów żywieniowych po zdrowie psychiczne, które okazało się największym wyzwaniem, ale zarazem najbardziej potrzebnym w opinii nauczycieli. Dlatego wymaga szczególnie przemyślanego podejścia oraz jasnego określenia zakresu i metod nauczania – wyjaśnia Anna Jarynowska, studentka realizująca badanie.

W perspektywie wdrożeniowej szacuje się, że dla pełnej realizacji programu w roku szkolnym 2026/2027 potrzebne będzie ok. 2–3 tys. etatów nauczycieli edukacji zdrowotnej, zwłaszcza w południowo-wschodniej Polsce. Profilaktycy (absolwenci zdrowia publicznego i innych kierunków medycznych) mogą stanowić kluczowe zaplecze kadrowe, jednak warunkiem pełnoprawnego nauczania pozostaje posiadanie przygotowania pedagogicznego zgodnie z rozporządzeniem MEN. W warunkach niedoboru kadr – szczególnie poza dużymi ośrodkami – grupa ta może mieć strategiczne znaczenie dla dyrektorów szkół.

-Raport pokazuje, że przedmiot ten wymaga silniejszego umocowania w systemie, lepszego przygotowania kadry, stabilniejszego zaplecza organizacyjnego oraz bardziej przejrzystej komunikacji społecznej. Istotna jest również transparentna informacja o programie i sposobie jego realizacji, tak aby ograniczyć obawy rodziców związane z ewentualną ingerencją szkoły w model wychowania. Dopiero połączenie tych elementów może stworzyć warunki, w których edukacja zdrowotna będzie realizować swój podstawowy cel: wzmacnianie kompetencji zdrowotnych uczniów i wspieranie nowoczesnej profilaktyki w środowisku szkolnym – podsumowuje Anna Jarynowska.

Wdrożenie przedmiotu „edukacja zdrowotna” w roku szkolnym 2025/2026. Raport z badania społecznego przeprowadzonego przez studentów. https://doi.org/10.5281/zenodo.19472188

Prognozy 2 tydzień marca RSV i grypa

RSV

Na podstawie aktualnej projekcji modelu RSV widać wyraźnie, że za około 3–4 tygodnie, czyli trzeci–czwarty tydzień marca. W części regionów maksimum przypadnie wcześniej np. w opolskim, oraz może przesunąć się jeszcze na przełom marca i początku kwietnia np. w zachodniopomorskim.

RSV : *Zgodność modelu flitowanego Czarne punkty to rejestrowana zapadalność, a linia przerywana to projekcja. Czerwonym zaznaczałem okres świąteczno-noworoczny, a zielonym – ferie zimowe*

Najwyższe prognozowane piki obserwujemy w województwach:

Pomorskim – bardzo wysoka dynamika wzrostu, ale w ostatnim tygodni korekta,
Podlaskim i Świętokrzyskim – wyraźne, strome narastanie krzywej.
Mazowieckim – wyraźny stały trend wznoszący od ferii.

W tych województwach obciążenie oddziałów pediatrycznych będzie w szczycie pod koniec marca mniej więcej 2-3 razy wyższe niż w lutym 2026.

Województwa z umiarkowanie wysokim, ale istotnym obciążeniem to:

Małopolskie, Kujawsko-Pomorskie, Śląskie, Warmińsko-Mazurskie, Zachodniopomorskie.
Podkarpackie – spodziewany szczyt będzie pomniejszony o efekt ferii

W tych województwach obciążenie oddziałów pediatrycznych będzie w szczycie pod koniec marca mniej więcej 1,5-2 razy wyższe niż w lutym 2026.

Relatywnie łagodniejszy przebieg prognozowany jest w:

Dolnośląskim, Lubelskim, Lubuskim, Łódzkim, Wielkopolskim
Zachodniopomorskim – gdzie co prawda model przewiduje odbicie krzywej, ale raczej będą do powolne wzrosty przez długi okres stąd prawdopodobnie szczyt będzie tam na samym końcu.

W tych województwach obciążenie oddziałów pediatrycznych będzie bardzo płaskie do 1,5 raza wyższa niż w lutym 2026.

Opolskie wyróżnia się wcześniejszym spłaszczeniem krzywej i mniej wyraźnym, niższym szczytem i w sumie nie wiadomo czy krzywa się jeszcze podniesie (jak już to niewiele).

Z punktu widzenia klinicznego:

Hospitalizacje dzieci zwykle pikują równocześnie ze szczytem zapadalności,
u seniorów przesunięcie wynosi zazwyczaj około +1 tygodnia.

Oznacza to, że największe obciążenie oddziałów pediatrycznych, neonatologicznych i zakaźnych przypadnie pod koniec marca, a sezon RSV będzie się ciągnął jeszcze przez kwiecień.

Proszę pamiętać, że model jest bardzo prosty. Nie uwzględnia struktury wiekowej populacji, a ta jest niezwykle istotna w przypadku RSV. Nie uwzględniono również regionalnego zróżnicowania poziomu wyszczepienia.

W porównaniu z modelem i zapadalnością grypy, RSV nie wykazuje tak dużego zróżnicowania między województwami pod względem kształtu krzywej ani czasu i wysokości piku. Szczegóły modelu bazowego można znaleźć w http://interdisciplinary-research.eu/model-sir-trafia-w-przebieg-fali-grypy-a-roznice-miedzy-wojewodztwami-mowia-wiecej-niz-srednia-dla-polski

Rok	Śr. 0–4 vs 5–64 (×)	Śr. 65+ vs 5–64 (×)
2024	72.73×	0.48×
2025	65.05×	0.60×
2026	58.83×	0.70×

Z roku na rok zmienia się struktura zakażeń. Coraz mniejszy udział stanowią dzieci, a coraz większy — seniorzy. Z jednej strony może to być efekt starzenia się społeczeństwa, ale dynamika zjawiska wydaje się zbyt szybka, by tłumaczyć ją wyłącznie demografią.

W przypadku małych dzieci wzrost poziomu wyszczepienia matek oraz rozszerzenie profilaktyki niemowląt przeciwciałami monoklonalnymi (zwłaszcza między 2024 a 2025 rokiem) mogą zmniejszać udział dzieci w ogólnej liczbie zakażeń. Z drugiej strony, mimo znaczącego wzrostu poziomu wyszczepienia seniorów (szczególnie między 2025 a 2026 rokiem), nie widać wyraźnego efektu ochronnego szczepień na dynamikę transmisji w tej grupie (mogą natomiast chronić przed hospitalizacją, czego tutaj nie omawiam). O potrzebie zmiany modelu profilaktyki RSV jest tu więcej http://interdisciplinary-research.eu/epidemiologiczna-prognoza-na-2026-dla-polski-i-regionu

Model SIR trafia w przebieg fali grypy – a różnice między województwami mówią więcej niż „średnia dla Polski”

W poprzednim poście wrzucałem porównanie danych z modelem fitowanym na danych do świąt. To była szybka, krótkoterminowa prognoza „co dalej”, przy założeniu, że system wykrywa tylko część infekcji (korekta o tzw. dark figure).

O co chodzi z tym modelem i po co w ogóle SIR?

Model SIR to klasyk: dzieli populację na podatnych (S), zakaźnych (I) i odpornych/ozdrowieńców (R). W mojej wersji to model bardzo prosty, ale ma jedną ważną cechę: potrafi uwzględnić, że w pewnych tygodniach ludzie mają mniej kontaktów, np. gdy:

są święta (mniej szkoły i uczelni, część zakładów pracy zamknięta, mniej spotkań w zorganizowanych grupach), tu moje wcześniejsze szacunki, że ograniczenia kontaktów potencjalnie zakaźnych o 15-20% wystarczy były niedoszacowane. Po korekcie wychodzi około 30%.
są ferie zimowe (szkoły wyhamowują transmisję, a rodzice często też biorą urlopy). Tu również moje wcześniejsze szacunki, że ograniczenia kontaktów potencjalnie zakaźnych o 10% wystarczy były niedoszacowane. Po korekcie wychodzi około 15-20%.

Po dopięciu nowych tygodni danych sprawdziłem, jak prosta projekcja SIR (z redukcją kontaktów w okresie świąteczno-noworocznym i ferii oraz korektą na „ciemną liczbę” zakażeń) wypada względem rzeczywistej, rejestrowanej zapadalności. Wniosek jest mocny: w większości województw model odtwarza dynamikę bardzo dobrze — zarówno pod względem kształtu fali, momentu szczytu, jak i jego wysokości.

To ważne, bo mówimy o modelu minimalnym (SIR), bez struktury populacji, bez mobilności, bez sieci kontaktów. A mimo to — pasuje do obserwacji w wielu regionach. To zwiększa zaufanie do projekcji krótkoterminowych i do samej idei „kalendarzowych zmian kontaktów” jako realnego mechanizmu sterującego przebiegiem fali.

Zgodność modelu flitowanego (ze zmodyfikowaną redukcją kontaktów w czasie ferii/świąt). Czarne punkty to rejestrowana zapadalność, a linia przerywana to projekcja. Czerwonym zaznaczałem okres świąteczno-noworoczny, a zielonym – ferie zimowe.

Dwa „mini-lockdowny” i… większy efekt niż suma? Co pokazał prosty model grypy

Teraz – po dopięciu kolejnych tygodni danych – wyszło coś jeszcze ciekawszego: efekt nieliniowy (emergencja), czyli sytuacja, w której dwa okresy obniżonych kontaktów działają razem silniej, niż wynikałoby to z prostego dodawania ich wpływu.

Gdzie model jest bardzo blisko danych?

W tych województwach zgodność jest najlepsza:
dolnośląskie, łódzkie, podkarpackie, kujawsko-pomorskie, lubuskie, małopolskie, opolskie, śląskie, wielkopolskie i zachodniopomorskie.

Co to znaczy „zgodność” w praktyce?

trajektoria (czy fala rośnie/hamuje w tych samych tygodniach),
timing (kiedy zaczyna się spłaszczenie i kiedy jest maksimum),
magnituda (czy poziom w szczycie jest podobny),
oraz ogólnie: brak systematycznego „odjeżdżania” krzywej modelu od punktów obserwacji.

W tych regionach widać, że proste założenie: spadek kontaktów w święta + spadek kontaktów w ferie rzeczywiście tłumaczy obserwowane „zagięcia” krzywej zachorowań (ale jak na wstępie, musiałem skorygować projekcje, bo nie doszacowałem efektu świąt) . Innymi słowy: kalendarz i kontakty robią robotę, a model to łapie.

Gdzie model ma problem – i w jakim kierunku?

Wyraźny, powtarzalny rozjazd pojawia się w województwach o tzw. konfiguracji „krótkiej przerwy” między końcem okresu świątecznego a początkiem ferii zimowych:
mazowieckie, podlaskie, pomorskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie.

W tych regionach model przeszacowuje rejestrowaną zapadalność. To nie jest przypadkowy, tylko spójny wzorzec: model przewiduje silniejszy wzrost niż ten, który ostatecznie widać w danych.

Co wspólnego mają te województwa?

W analizowanym kalendarzu odstęp między:

6 stycznia (ostatni dzień „bez szkoły” w okresie świątecznym),
a
17 stycznia (start ferii),
był krótszy niż 2 tygodnie.

I właśnie wtedy pojawia się efekt, który w modelu bazowym jest niedoszacowany: dwa okresy obniżonych kontaktów ustawione blisko siebie mogą wygasić falę mocniej, niż wynikałoby to z „sumowania” dwóch oddzielnych redukcji kontaktów.

Prognoza na przełom lutego/marca

Obecnie najwięcej zakażeń (i najwyższy szczyt zachorowań) spodziewane jest w województwach: śląskim, lubuskim, wielkopolskim, podkarpackim i lubelskim — przy czym przebieg fali będzie częściowo wyhamowany przez nadchodzące tam ferie. Niestety bieżący tydzień (do ok. 20 lutego) może być najtrudniejszy, ponieważ liczba chorych będzie najwyższa w krótkim czasie. Następnie, w ostatnim tygodniu lutego, można oczekiwać szczytu hospitalizacji (ok. 5% rejestrowanych zakażeń kończy się hospitalizacją).

Słabsze, ale nadal zauważalne wzrosty mogą wystąpić także w województwach: mazowieckim, pomorskim, świętokrzyskim oraz warmińsko-mazurskim, ze stosunkowo płaskim szczytem na przełomie lutego i marca.

W województwach, które miały ferie „w środku” sezonu — dolnośląskim, łódzkim, kujawsko-pomorskim, małopolskim, opolskim, i zachodniopomorskim — prawdopodobnie jesteśmy już po szczytach zakażeń, ale wciąż w okresie podwyższonej liczby hospitalizacji z powodu grypy (do ok. 20 lutego).

Na tym etapie sporo elementów jest oszacowanych „na czuja”, bo tylko część parametrów da się wiarygodnie dofitować do danych (tu liczba efektywnych kontaktów potencjalnie zakaźnych w województwach). Szczególnie krytyczna jest reprezentatywność ośrodków raportujących. Najważniejsze jest jednak to, że ten model był jednym z wariantów przygotowanych jeszcze przed świętami — a jedyną istotną korektą było zwiększenie redukcji kontaktów w okresie świątecznym, co dało niemal idealne dopasowanie.

Protest rolników 30.12.2025

Analizie poddano wzmianki 29 i 30.12. dotyczące protestów rolniczych z wykorzystaniem polskich słów kluczowych. To kontynuacja analizy międzynarodowych protestów z połowy grudnia. Grudzień 2025 – gorący okres protestów rolniczych – IBI

Dominujący temat wpisu (pojedyncza kategoryzacja)

dominujący temat	liczba wpisów	udział [%]	interpretacja
Utrudnienia	279	36%	Wiele neutralnych informacji dotyczyło planowanych blokad dróg, kolumn ciągników, map protestu lub ostrzeżeń dla kierowców.
Umowa Mercosur/UE	294	37%	Liczne wpisy zwracały uwagę na źródło konfliktu – umowę handlową UE–Mercosur
Logistyka -Informacyjnie	181	23%	wpisy informujące o protestach, często na marginesie relacji z wydarzeń
Sprzeciw/krytyka	5	0,6%	Niewiele wpisów otwarcie jako główny temat wypowiedzi krytykowało protesty. Przykładowy wpis użytkownika X/Twitter skarżył się, że przez „protesty rolnicze” stoi w korkach i musi „na te postulaty zarobić i oddać państwu”.
Poparcie/solidarność	16	2%	Wpisy tego typu zachęcały do udziału w akcjach, np. „Popieramy protest rolników!

Dużo negatywnych wzmianek na X

W dniu protestu kulminacja wzmianek miała miejsce 11-13 czyli w szczytowych godzinach protestów.

Popyt na informację to poranek 30.12 jak ludzie dowiadywali się o proteście oraz już w samym jego trwaniu.

Udział tematów w wielowymiarowej analizie (każdy wpis może mieć kilka kategorii)

wątek	udział wpisów [%]	interpretacja
Umowa Mercosur/UE	49 %	Blisko połowa wpisów odwoływała się do umowy Mercosur lub polityki rolnej UE (na różne sposoby poz lub negatywnie)
Logistyka/utrudnienia	36 %	Ponad jedna trzecia wpisów zawierała informacje o trasach przejazdu
Sprzeciw/krytyka	16 %	Krytyczne uwagi narzekały na blokady lub wytykali oportunizm organizatorów. Często pojawiają się wątki drogich ciągników. Znacznie więcej wpisów (w porównaniu z jednokrotną kategoryzacją) wyrażało sprzeciw dla protestu
Poparcie/solidarność	15 %	Internauci i formaty rolnicze namawiali do udziału oraz podkreślali, że walka o rolnictwo „to sprawa dotycząca nas wszystkich”.

Dużo jest poparcia względnego (kierowcy przez brak blokad mało odczuli je).

W przeciwieństwie do zapowiadanych protestów z tygodnia przed protestami, w trakcie protestów znacznie więcej mediów tradycyjnych i portali (zwłaszcza lokalnych).

Porównanie protestów teraz i sprzed tygodnia

Demografia odbiorów wzmianek o protestach wskazuje na większe zainteresowanie mężczyzn.

Ten protest wokół Mercosur się koncentrował oraz w przekazie wybrzmiał jego ogólnopolski charakter.

8.01 planowane są protesty w innych krajach europejskich w tym w Warszawie.

Projekcja grypy

Update 10.01 (dane do 4.01)

*Nowe dane za tydzień 52 i 1: Zarejestrowane przypadku rzeczywiście i wynikające z modelu. Kolorem czerwonym oznaczono święta Bożego Narodzenia/Nowy rok a zielonym Ferie. Niska wykrywalność*

*Nowe dane za tydzień 52 i 1*. *Dolnośląskie liczba chorujących na grypę*

Celem modelu jest wykonanie krótkoterminowej projekcji zapadalności na grypę (szacowanie piku, kształtu krzywej oraz wielkości zakażeń) w Polsce z rozdzielczością tygodniową oraz z podziałem na województwa, przy uwzględnieniu zmian kontaktów/transmisji wynikających z okresów ferii zimowych, okresu świąteczno-noworocznego dla pierwszych tygodni 2026.

Dla każdego województwa symulowany jest klasyczny model SIR

gdzie:

S – liczba podatnych,
I – liczba zakażonych (zakaźnych),
R – liczba ozdrowieńców/odpornych,
N – populacja województwa,
γ– tempo zdrowienia (w tygodniach⁻¹)
β – współczynnik transmisji/kontaktów (w tygodniach⁻¹) jest modyfikowany w czasie

Założenia:

że wśród osób niebędących zakażonymi na starcie ok. 70% jest podatnych, a 30% stanową (np. ozdrowieńcy/odporni). Jest to założenie robocze stabilizujące dynamikę – uwzględniające kilku % zaszczepionych i odpornych na z innych względów i kalibrujące poziom podatności na początku sezonu.
Inicjalizacja zakażonych to liczba przypadków zarejestrowanych w tygodniu 43 i 44 roku 25
współczynnik transmisji/kontaktów dopasowany na podstawie danych o zapadalności indywidualnie dla województw (dane CEZ – przypadki grypopodobne)
Dla tygodni ferii współczynnik transmisji/kontaktów jest redukowany o 20%:
Dla tygodni świąteczno-noworocznych współczynnik transmisji/kontaktów jest redukowany o 10%
Dwa scenariusze wykrywalności 33% (1na3) i 50% (1na2)
Dodatkowo korekta związana ze zmianami z fitnessem wirusa: dla wykrywalności 33% od 55 tygodnia redukcja współczynnika transmisji/kontaktów o 5%, dla wykrywalności 50% od 60 tygodnia redukcja współczynnika transmisji/kontaktów o 10%
średniej długości zakaźności ≈ 4.7 dnia

Do fitowania wykorzystano dane o zapadalności z tygodni 43-51 roku 2025.

Wyniki symulacji dla scenariuszy

Zaprezentowane wykresy porównujące dane i model pokazują zapadalność rejestrową. Kolorem czerwonym oznaczono święta Bożego Narodzenia/Nowy rok a zielonym Ferie.

Zarejestrowane przypadku rzeczywiście i wynikające z modelu. Kolorem czerwonym oznaczono święta Bożego Narodzenia/Nowy rok a zielonym Ferie. Niska wykrywalność

Dla bardziej stabilnego modelu, gdy wykrywalność systemowa (33%) jest niska (większość przypadków nie trafia do systemu z przyczyn związanych z niepełnym objęciem P1 ochrony zdrowia oraz innymi kwestiami typowymi dla dark figure jak przypadki skąpoobjawowe czy popytowa dostępność ochrony zdrowia) otrzymujemy piki bardzo szybko – jeszcze przed feriami. Fala będzie wtedy stroma.

Dla mniej stabilnego modelu – wykrywalność systemowa jest wysoka (50%) pik przesunie się okres ferii albo zaraz po. Fala będzie szeroka.

W związku z tym, niezależnie od model w okresie ferii okołoferiowym można oczekiwać szczytu fali grypy – prawdopodobnie spłaszczonej, przez ograniczenie transmisji w szkołach. Model wykazuje nie zobaczymy jednego, ogólnopolskiego „szczytu naraz” – fale zachorowań będą dochodzić do maksimum w różnych regionach w różnym czasie.

Dolnośląskie liczba chorujących na grypę

Na przykładzie województwa dolnośląskiego widać różnice w produkcjach. Gdy użyliśmy fitowania, że rejestrujemy ⅓ zakażeń wydaje się, że szczyt zakażeń pojawi się pod koniec stycznia i będzie dosyć ostry i około 1% populacji będzie chorowało na grypę w tym samym czasie (co będzie oznaczało absencje w pracy i odczuje to gospodarka regionu). Może to spowodować istotne wzrosty hospitalizacji z powodu powikłań grypy zwłaszcza u osób starszych na początku stycznia. W przypadku gdy rejestrujemy ½ zakażeń, fala będzie szeroka i od ferii przez kilka tygodni około 0,3% populacji będzie chorować.

Moim zdaniem realna sytuacja będzie gdzieś pomiędzy. Gdyby okazało się, iż wariant H3N2, był bardziej zjadliwy niż wskazują oceny ECDC, bo bliżej będzie scenariusza wykrywalności ⅓ , jak bliższy grypie sezonowy to wykrywalności ⅓.

Należy zaznaczyć, że model jest bardzo bardzo prosty i bazuje na wielu założeniach i stanowi jedynie tło do rozważań.

Epidemiologiczna prognoza na 2026 dla Polski i regionu

W obliczu zmian klimatycznych, usieciowieniem (tempo wzrostu mobilności towarów i osób wyhamowało po 2023 roku) rosnącej liczby migracji (np. możliwy koniec wojny na Ukrainie czy migracja z Globalnego Południa), starzenia się społeczeństwa, naszym celem jest przewidzenie obecnych i potencjalnych zagrożeń zdrowotnych w Polsce w 2026 roku. Naszym celem jest naszkicowanie trendów i nowych zjawisk, a nie pełna, hierarchiczna analiza ryzyka; pomijamy zagrożenia, z którymi już dobrze sobie radzimy.

Podsumowanie 2025

Rok 2025 zaczął się od paniki wywołanej ludzkim metapneumowirusem (HMPV) w Chinach. W marcu 2025 rozpoczęły się masowe szkolenia w ramach ustawy o obronie ojczyzny oraz o ochronie ludności i obronie cywilnej. Dzięki temu wojewódzkie i powiatowe inspekcje i służby miały okazję wspólnie przećwiczyć działanie kryzysowe. Od stycznia (Niemcy) do kwietnia (Słowacja i Węgry) 2025 roku nasze służby weterynaryjne zostały wystawione na próbę z powodu ognisk pryszczycy zagrażających hodowli w pobliżu naszych granic. Niestety przy różnych potwierdzonych już dywersjach służb rosyjskich i białoruskich również możemy się spodziewać aktów agroterroryzmu (bioterroryzm wobec ludzi ze względu na duże ryzyka po stronie atakującego jest mało prawdopodobny) i analizowano podejrzenie celowego rozprzestrzenienia ASF w okolicach Piotrkowa Trybunalskiego, choć niczego nie potwierdzono. Po kilkudziesięciu latach wróciła choroba Zalewu Wiślanego (Haff). W Polsce zagościły się w 2025 także wirusy mające wpływ na zdrowie i hodowlę zwierząt, jak wirus choroby niebieskiego języka (BTV) u bydła i Newcastle Disease (ND) u drobiu. Wiosną 2025 zamknięto wiele programów amerykańskich współfinansujący nadzór epidemiologiczny w krajach Globalnego Południa oraz zmieniono politykę komunikacyjną w USA (np. wygaszono zainteresowanie grypą ptaków H5N1 u ssaków). Na Dolny Śląsk wróciło dziecko z podróży z obszarów endemicznych nieszczepione przeciwko błonicy. Świadczy to skrajnej nieodpowiedzialności rodziców, a ze względu na bogacenie się społeczeństwa (niekoniecznie związane z rozwojem kompetencji poznawczych i możliwościami oceny ryzyka), takich przypadków będzie coraz więcej. Na granicy polsko-niemieckiej była potrzeba leczenia na choroby zakaźne migrantów podobno wydalonych z Niemiec. Większe potoki mogą wymagać konieczności przygotowania do zagrożeń znanym nam w Polsce z medycyny podróży i tropikalnej. W przypadku podpisania umowy Mercosur (przeciw której protestuje ministerstwo rolnictwa i nasi producenci żywności), wystąpi konieczność kontroli pozostałości środków niedozwolonych w żywności importowanej. Darmowe szczepienia p/RSV dla kobiet w ciąży wprowadzono w 2025, ale wyszczepialność w tej grupie nie wzrosła (jedynie wśród seniorów). W Europie pojawiło po wielu latach dzikie Polio w ściekach (a wariant szczepionkowy, który nawet był obserwowany w Polsce). Z ogromnych pieniędzy z KPO wpuszczonych do systemu ochrony zdrowia, niestety niewiele pójdzie na realne wzmocnienie zdrowia publicznego i brakuje środków na wzmocnienie systemami AI polskiej epidemiologii. Przedmiot Edukacja Zdrowotna trafił do szkół, ale ze względu m.in. na dobrowolność frekwencja jest słaba, a nauczyciele nie są przygotowani do prowadzenia zwłaszcza kontrowersyjnych zajęć.

Koronawirusy

Szczyt zachorowań na COVID-19 w Polsce już po raz kolejny z rzędu przypadł na koniec października 2025 roku i fala się wygasiła. Obecnie krążące warianty nie stanowią konkurencji dla innych typowych zakażeń grypopodobnych. Zgodnie z prognozami na świecie, nie przewiduje się, aby do wiosny czy lata pojawiły się nowe warianty mogące wpłynąć na obecny sezon infekcyjny. Szczególne środki zapobiegawcze wykraczające poza standardową higienę respiratoryjną raczej nie będą konieczne. Niepokojące są za to doniesienia o kolejnych zawleczeniach MERS do Europy czy badania nad modyfikowaniem wirusów (tzw. gain-of-function) z użyciem sztucznej inteligencji wymagają dodatkowej kontroli. Niestety w chwili obecnej stworzenie nowych zakaźnych dla ludzi wariantów koronawirusów (dla których nie będziemy mieli odporności poszczepiennej ani po przechorowaniu) jest łatwiejsze niż kiedykolwiek w historii.

Grupa i grypopodobne

Splot wydarzeń powoduje, że fala grypy może nadejść wcześniej i być silniejsza niż zwykle; w przekroju całego sezonu nie spodziewamy się jednak drastycznego pogorszenia sytuacji. Wzrost zakażeń nowym wariantem H3N2 w Europie Zachodniej wczesną jesienią 2025 wyhamował i wrócił do średniej z poprzednich lat. Pogłoski medialne o szczególnej ucieczce immunologicznej tego wariantu są przesadzona. W Polsce w grudniu 2025 fala weszła w fazę wzrostu wykładniczych jednak o zróżnicowanej wysokości w różnych regionach kraju. Aktualnie w okolicach przerwy świąteczno-noworocznej, fala spowolni wzrost, ale po nowym roku po wymianie wirusów między regionami Polski, nastąpi ponowny bardzo szybki wzrost, który wyhamowany będzie feriami. W związku z tym, w okresie ferii można oczekiwać szczytu fali grypy – prawdopodobnie spłaszczonej, przez ograniczenie transmisji w szkołach. Oznacza to, że intensyfikacja komunikatów powinna nastąpić na przełomie 2025/2026. Przykładowo można rozesłać materiały cyfrowe do szkół, aby np. w ramach przedmiotu edukacja zdrowotna poświęcono chociaż kilka minut na przypomnienie zasad higieny oddechowej zaraz po powrocie dzieci z przerwy noworocznej. W na przełomie stycznia/lutego 2026 r. trzeba liczyć się z wysoką absencją chorobową w całym kraju. Najpewniej nie zobaczymy jednego, ogólnopolskiego „szczytu naraz” – fale zachorowań będą dochodzić do maksimum w różnych regionach w różnym czasie. W ferie i krótko po powrocie nastąpić może kulminacja RSV. Liczba zakażeń RSV w Polsce rośnie (m.in. ze względu na zastosowanie szerokie testów combo i lepszą wykrywalność), a ze względu na to, że pojawiają się nowe jednostki podatne (niemowlęta), ale ten sezon nie powinien być przeciętny. Może to spowodować lokalne obciążenie szpitali pediatrycznych (jednak niższe niż na początku 2025, bo w tym sezonie aktywność wirusa będzie niższa). Szczepienia seniorów, które w roku 2025 objęły największą w historii populację, prawdopodobnie zmniejszą presję wirusa w całym społeczeństwie. Stąd promocja szczepień ciężarnych i wertykalne przeniesienie przeciwciał to obecnie mocno zaniedbana czynność i należy tym się zająć latem i jesienią przyszłego roku (co niestety zaniedbano w 2025). W związku z tym, że mamy możliwość protekcji RSV przez bezpłatne szczepienia matek, należy je mocniej promować tak aby chronić niemowlęta w czasie szczytu zakażeń (czyli przyszłe matki szczepimy pod koniec III trymestru najintensywniej od września do grudnia), ze względu na wysoką efektywność kosztową (ale niestety też krótką ochronę – około półroczną ochronę), w przeciwieństwie do szczepień seniorów. Początek 2026 to jest jeszcze ostatni gwizdek na szczepienia zanim optymalne okienko czasowe się zamknie. Za to zakażenia bakteryjne jak krztusiec i szkarlatyna bardzo aktywne w 2024 roku (wtedy jako tzw. epidemie wyrównawcze) są na etapie spadkowym. W związku, z tym w zdecydowanej większości infekcje górnych dróg oddechowych wywoływać będą wirusy grypy, RSV oraz inne wywołujące przeziębienia, więc należy szczególnie zwracać uwagę na stosowanie antybiotyków.

WZW–A

Od początku 2025 r. (szczególnie od połowy roku) w Polsce, Czechach i w regionie obserwujemy wyraźny wzrost zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A. Czechy wyróżniają się dynamiką wzrostu i relatywnie większym ciężarem sytuacji: ogniska dotyczą dużych miast (zwłaszcza Pragi) i koncentrują się w grupach wrażliwych (osoby w kryzysie bezdomności, zakłady karne, osoby używające narkotyków drogą iniekcji, część społeczności romskiej – szczególnie dzieci – oraz część społeczności migracyjnej, w tym ukraińskiej). Nie stwierdzono jak w innych ogniska występujących obecnie w Europie głównej przyczyny wzrostów (np. w ognisku lizbońskim z 2025 zidentyfikowano kontakty seksualne między mężczyznami). Co istotne z punktu widzenia turystyki górskiej Polaków, wzrosty przestały być wyłącznie „metropolitalne” i są widoczne także poza największymi ośrodkami. W kontekście intensywnej mobilności świąteczno-feryjnej i kontaktów w zatłoczonych punktach gastronomicznych (jarmarki, stoki, schroniska) warto Polaków informować o ryzykach (prawie 10 krotnie większa presja wirusa w Czechach niż niektórych w regionach Polski). Rekomendowane są regularne komunikaty o higienie rąk i bezpieczeństwie żywności oraz rozważenie szczepienia u osób często podróżujących lub z podwyższonym ryzykiem ekspozycji. Jednocześnie nie ma podstaw do generalnego odradzania wyjazdów do Czech – przy zachowaniu standardowych środków ostrożności ryzyko indywidualne pozostaje niskie, a kluczowe jest prowadzenie proporcjonalnej, porównawczej oceny ryzyka i spójnej komunikacji transgranicznej (co niestety przez błędne komunikaty PAP już wygenerowało problemy).

Zmiany klimatyczne

Fale upałów, susze, powodzie, pożary – ich częstotliwość i intensywność prawdopodobnie wzrosną lokalnie, wpływając negatywnie na zdrowie ludzi, zwierząt i stan ekosystemów. Z drugiej strony zmniejszona liczba dni chłodnych może wpłynąć na zmniejszenie intensywności ogrzewania, co może poprawić jakość powietrza w wielu miejscach Polski. Istotnym elementem adaptacji jest przygotowanie społeczeństwa do właściwych zachowań w sytuacjach zagrożenia. Niestety wydłużenie okresu aktywności kleszczy powoduje wzrost zapadalności na boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu – gdzie obszar endemiczny poszerza się na nowe dotychczasowe wolne obszary. W 2025 roku okazało się, że w Polsce powszechnie występują kleszcze z rodzaju Hyalomma, które mogą przenosić gorączkę krymsko‑kongijską. Po raz pierwszy wykryto obecność wirusa Usutu w Polsce w komarze złapanym w okolicach Poznania (zimującym owadzie). Również coraz wyższa temperatura wód kąpielowych sprzyja rozwojowi niecholerycznym bakteriom Vibrio, co będzie nowym problemem w okresie wakacyjnym. Podobnie, w rzekach i jeziorach zastoiska ciepłej wody sprzyjają zakwitom toksycznych alg i sinic – a to przekłada się na zatrucia pokarmowe i rekreacyjne (np. wysypki po kąpieli). Również wyższe temperatury powietrza (bezpośrednio przez nagrzewanie się wody i pośrednio przez skontaminowane czynniki chłodzące) sprzyjają legionellozie z którą będziemy musieli coraz intensywniej walczyć. Ze względu na prezydenckie weto wobec regulacji dostosowujących polskie prawo o jakości wody do regulacji unijnych, z jednej strony nie dojdzie do nagłego chaosu i przerw w dostawie wody pitnej, jednak te unijne regulacje muszą w końcu zostać wdrożone i praca dostosowawcza musi nabrać tempa. Zwiększona zostanie lista obiektów priorytetowe jak hotele zaczną podlegać procedurom weryfikacyjnym (Legionella) oraz procedury w dotychczasowych obszarach będą częstsze. Ma to szczególne znaczenie w obszarach zagrożonych powodzią z ujęciami powierzchownymi, gdzie spełnienie kryteriów unijnych może być w czasie zagrożenia niemożliwe, stąd wyjątki dla Planów Bezpieczeństwa Wody dla regionów w górnych odcinkach zlewni zwłaszcza Odry, ale też częściowo też Wisły powinny być uwzględnione. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nabyłyby rolę nadzorczo-systemową (m.in. w obszarze dostosowania do zmian klimatu), ale bez wytycznych i strumienia finansowania w sytuacjach kryzysowych.

Choroby przenoszone drogą płciową (STD)

Niestety tu jesteśmy na trendzie wznoszącym. Na przełomie ostatnich lat dochodzi do wyrównania raportowanych zapadalności między miastami a powiatami ziemsko-miejskimi. Ma to m.in. związek z migracją z Europy Wschodniej na polską prowincję (bez wpływu na duże miasta ze względu na podobne praktyki seksualne oraz prewalencję chorób w populacji metropolitalnej oraz napływowej) oraz wzrostem zachowań seksualnych poza dużymi miastami. Niestety niepowodzenie przedmiotu edukacja zdrowotna i wygaszenie jej poprzedniczki WDŻ będzie miało długofalowe skutki zwłaszcza na prowincji, gdzie rodzice nie przejmą roli szkoły w tym zakresie. Najgorsze statystyki uczęszczania na zajęcia są wśród uczniów szkół ponadpodstawowych, zwłaszcza na prowincji (poniżej 10% uczniów), a to właśnie jest najlepszy czas na kształtowanie wiedzy o chorobach przenoszonych drogą płciową. W roku 2026 jest szansa, aby zwiększyć przygotowanie nauczycieli tego przedmiotu na oraz wesprzeć nauczanie tego przedmiotu w terenie przez kompetentne i neutralnie ideologicznie osoby, np. z Powiatowych Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych. Można przykładowo zadbać o to, żeby treści drażliwe były zblokowane i rodzice mogli po prostu nie posyłać dzieci na konkretne zajęcia, zamiast wypisywać z całości. Również modyfikacja treści programowych przez pominięcie kontrowersyjnych tematów pro-life/choice, płci kulturowej/biologicznej i prawach mniejszości seksualnych w programie dla szkół ponadpodstawowych (tam największe potrzeby bo niska frekwencja oraz zwiększająca się liczba zakażeń STD) mogłaby przekonać więcej rodziców.

Dez(mis)-informacja medyczna

W 2025, z jednej strony mieliśmy do czynienia ze współpracą z mediami przy dementowaniu nośnej misinformacji o “potwierdzonym” przypadku cholery (a był jedynie podejrzanym), a z drugiej paniczne wypowiedzi o nawracającej Odrze i nowym “pandemicznym mutancie” grypy H3N2, czy zabójczym wirusie Borna. Wobec protestów rolniczych (m.in. wywoływanych w Grecji przez epizootie wirusa ospy kóz i owiec a we Francji choroby guzowatej skóry bydła) media tradycyjne zasłoniły całunem milczenia. Aktywność środowisk bionagacjonistycznych w Polsce jest co prawda stabilna w dłuższej perspektywie czasu, jednak ich pobudzenie nastąpiło w czasie weryfikacji kart uodpornienia przez Państwową Inspekcję Sanitarną oraz przy wprowadzaniu przedmiotu edukacja zdrowotna – do momentu, kiedy można się było z niego wypisać. Promocja szczepień ciężarnych (DTP, RSV itp.) czy realizacji szczepień dobrowolnych dzieci (zgłasza HPV u dziewczynek) powinna przyspieszyć, żeby móc objąć jak największą populację, choć wiadomo, że nie jest to łatwe.

Starzenie się społeczeństwa

Częste ogniska zakażeń jelitowych wśród seniorów i rosnąca oporność bakterii na antybiotyki to wyzwania, które z roku na rok stają się coraz poważniejsze. Coraz starsi pacjenci są diagnozowani z powodu zakażeń szpitalnych, co niestety oznacza większy koszt leczenia i gorsze rokowania pacjentów. Niska liczba urodzeń w Polsce (współczynnik dzietności około 1,1) sprawia, że liczba bezwzględna zachorowań wśród dzieci spada, co widać w statystykach. To także okazja, by lepiej zadbać o te dzieci, które są. Jest też oknem możliwości, aby tymi dziećmi co są zaopiekować się lepiej. Duże ognisko pokarmowe EHEC pojawiło się na granicy z Polską w niemieckiej Meklemburgii-Pomorzu Przednim (ciężkie przebiegi u seniorów), jednak nie zauważono przypadków zawleczonych do Polski.

Podsumowanie

Rok 2026 będzie czasem wzmożonej edukacji zdrowotnej (przez realne wzmocnienie nauczycieli i wsparcie marketingowe przedmiotu szkolnego o tej samej nazwie) oraz gotowości na potencjalne pandemie (z największych udziałem służb siłowych od 2022). Już podczas powodzi 2024 zauważono rosnącą atomizację społeczną (optymalizację zdrowia na poziomie jednostek, a nie społeczności); w efekcie publiczne środki na promocję zdrowia trafiają często do programów popularnych politycznie, lecz mało efektywnych. Ze względu na dużą dziurę w budżecie na zdrowie optymalizacja jest niestety wymagana. Kluczowe będzie pogłębienie współpracy między instytucjami oraz rozwój narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję do monitorowania i zwalczania zagrożeń biologicznych.

Przygotował: dr Andrzej Jarynowski we współpracy z Interdyscyplinarnym Zespołem Monitorowania Kryzysowego i Epidemiologicznego

🌍 Epidemiologiczna prognoza na 2026 rok dla Polski i regionu w skrócie 🌡️

👉 Główne wyzwania zdrowotne:
1. WZW A– wzrost zapadalności w Polsce oraz zła sytuacja w Czechach.
2. Wojna w Ukrainie – choć wpływ migracji na zagrożenia epidemiologiczne ostatnio maleje, ryzyka takie jak wojenna antybiotykooporność czy choroby przenoszone drogą płciową wciąż pozostają.
4. Sezon zakażeń grypopodobnych– wcześniejszy szczyt zakażeń grypą powodujący dużą absencję chorobową przed feriami oraz w ich trakcie i kolejno szczyt RSV po feriach z dużym zapotrzebowaniem na hospitalizację niemowląt
5. Starzenie się społeczeństwa– coraz starsi pacjenci hospitalizowani z powodu chorób zakaźnych i w konsekwencji zakażeń szpitalnych

👉 Strategiczne działania na początek 2026 rok:
✅ Edukacja zdrowotna – szkolenie nauczycieli edukacji zdrowotnej w obszarze chorób zakaźnych i dezinformacji medycznej, wzmocnienia programów bezpieczeństwa seksualnego w Polsce powiatowej.
✅ Szczepienia – zwiększenie popularności przeciwko RSV dla kobiet w ciąży w okienku możliwości, promocja szczepień dobrowolnych i rozszerzenie kwalifikacji darmowych p/WZW A
✅ Budowanie odporności – wzmocnienie nadzoru epidemiologicznego i lepsza koordynacja między służbami w ramach ustawy o ochronie ludności – z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.
✅ Ochrona środowiska – kontrola jakości wody w tym pitnej wedle nowych norm, monitoring (np. środowiskowego zanieczyszczenia genami niosącymi antybiotykoodporność) w ramach inicjatywy „Jedno Zdrowie”.

🗝️ Priorytety dla decydentów i mediów:
1. Nagłośnienie higieny rąk i respiratoryjnej zwłaszcza do końca okresu feriowego, w tym specjalne broszury do wyjeżdżających do Czech na narty
2. Zaopatrzenie aptek w Oseltamiwir w pierwszych tygodniach 2026 (mniej więcej do końca okresu feriowego).
3. Zwiększenie dostępności (możliwe rozszerzenie kryteriów refundacji) do szczepień p/WZW A oraz promocja szczepień p/RSV u kobiet w ciąży w okienku epidemiologicznym

#ZdrowiePubliczne #Epidemiologia #Prognoza2026 #JednoZdrowie #Profilaktyka #Zdrowie #ChorobyZakaźne #ZagrożeniaBiologiczne

Historia misinformacji o żółtaczce w Czechach

Sytuacja

Od początku 2025 r. (trend przyśpieszył w połowie roku) obserwujemy w Polsce, Czechach oraz w szerszym regionie wyraźny wzrost zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A). Choroba, nazywana „chorobą brudnych rąk”, przenosi się głównie przez skażoną wodę, żywność i brak higieny, czasami ale rzadziej również przez kontakty seksualne, wspólne igły/strzykawki, czy bliski kontakt (zwłaszcza wśród dzieci).

Sytuacja w Czechach jest w pewnym sensie wyjątkowa: dynamika wzrostu jest tam znacząca, a jednocześnie notowana jest podwyższona śmiertelność. Szczególnie niepokojące są ogniska w dużych miastach, zwłaszcza w Pradze, gdzie transmisja dotyczy m.in. osób w kryzysie bezdomności oraz innych populacji wykluczonych lub marginalizowanych: osób przebywających w zakładach karnych, osób używających narkotyków drogą iniekcji, części społeczności romskiej (zwłaszcza dzieci) oraz części społeczności migracyjnej (w tym głównie ukraińskiej).

Niestety, sytuacja epidemiologiczna w Czechach ulega dalszemu pogorszeniu. Najwięcej zachorowań odnotowuje się w obszarach metropolitalnych, m.in. w Pradze . Wysoka zapadalność występuje również w takich miastach jak Brno (wzrosty ostatnio), Czeskie Budziejowice, Karlowych Warach, Ostrawa i Uście nad Łabą. Co istotne, od listopada wzrosty są obserwowane także poza dużymi ośrodkami miejskimi — na terenie całego kraju.

WZW A (VHA), Czechy: liczba przypadków wg tygodnia zgłoszenia w 2025 w porównaniu z latami 2018–2024 https://szu.gov.cz/wp-content/uploads/2025/12/B15-VHA-zprava-2025_11_301.pdf

Wciąż nie widać, czy doszliśmy do szczytu fali, czy liczba nowych przypadków będzie jeszcze rosła.

W Polsce od września i Czechach już od lipca zapadalność zdecydowanie rośnie (również w listopad/grudzień), więc mamy dużo osób w otoczeniu zakaźnych (presja wirusa w Czechach jest około 10 razy większa niż w Polsce).

W Polsce obserwujemy obecnie ok. 150 przypadków miesięcznie, podczas gdy w latach 2023–2024 notowano zwykle kilkanaście do około dwudziestu kilku przypadków miesięcznie. Oznacza to istotny, wielokrotny wzrost w porównaniu z poziomem bazowym z poprzednich dwóch lat.

W Czechach zabezpieczono duże dostawy szczepionek i prowadzone są masowe programy szczepień — częściowo współfinansowane przez państwo, a w części w pełni bezpłatne dla pacjentów.

Misinformacja i infodemia

18 listopada Polska Agencja Prasowa (PAP) podała informację: „W związku z trudną sytuacją epidemiologiczną polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaapelowało o unikanie podróży do Czech”. Ten przekaz był następnie powielany przez media — często bez wskazania źródła (PAP), a niekiedy również bez jasnego rozróżnienia między cytatem a interpretacją komunikatu MSZ.

Wcześniej ostrzeżenie dotyczące Czech w kontekście nowych ognisk WZW A pojawiło się także w materiałach publikowanych przez Graniczną Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Warszawie w ramach dokumentu „Aktualizacja zagrożeń zdrowotnych na świecie” (stan na 29 maja 2025 r.). Komunikat został wydany w okresie, gdy wiosną 2025 r. rejestrowano wielokrajowe, klastrowe ogniska na obszarze m.in. Czech, Słowacji, Węgier, Austrii i Niemiec.

Co istotne, w okresie styczeń–maj 2025 sytuacja epidemiologiczna nie była jednoznacznie „najgorsza” wyłącznie w Czechach: w Słowacji do maja odnotowano relatywnie wysoką zapadalność (na 100 tys. osób) >16, podczas gdy w Czechach i na Węgrzech wynosiła ona około ~5, a dla porównania w Polsce pozostawała jeszcze <1 (wg raportu ECDC ). W tym kontekście wybór wyróżnienia ostrzeżenia jedynie dla Czech (oznaczenie „na czerwono”) w komunikacie na 29 maja mógł być nie w pełni trafny z perspektywy porównawczej oceny ryzyka. W kolejnych komunikatach także Węgry i Słowacja otrzymały oznaczenie „czerwone”.

Od co najmniej 20 listopada 2025 r. na stronie informacji krajowej MSZ dla Czech widnieje ostrzeżenie o wzroście zachorowań, m.in. z wskazaniem największej liczby przypadków w Pradze oraz w kraju środkowoczeskim i morawsko-śląskim.

Zasięgi i Wzmianki (Brand24) Kulminację zainteresowania tematem WZW-A w Polsce i Czechach około właśnie 20.11 oraz 25.11 (tydzień testowania). Hepitatid to czeska nazwa choroby

Temat WZW-A jest na podobnym poziomie bezwzględnym zainteresowania medialnego w Polsce i w Czechach, z tym że Czechy są ok 4 razy mniejsze, więc tam intensywność jest ok 4 razy większa. Zasięgi nie przekraczające miliona świadczą, że tematem w Polsce interesują się wybrane grupy jak turyści, czy profesjonaliści medyczni i temat nie przebił się do populacji ogólnej.

Zapytania w Google pikują około 20.11 w związku z propagacją fake newsa

Mamy kulminację zainteresowania tematem WZW w Polsce i Czechach około właśnie 20.11, ze względu na plotkę, w której MSZ odradza/ostrzega podróże do Czech. Nieprawdziwa informacja o rzekomym ostrzeżeniu MSZ została jednak podchwycona przez inne redakcje. Alarmistyczne materiały ukazały się m.in. na Onecie, w Interii, w WP (czyli wielkiej trójce informacyjnej). Pojawiły się w mediach tradycyjnych jak TVN24, RMF24, Radio Zet. W Internetowych wydania wydawnictw jak w Super Expressie, Fakcie, na Gazeta.pl i Wyborcza.pl. Tę błędną wiadomość opublikowały także Gazetaprawna.pl, Bankier.pl, „Rynek Zdrowia”, „National Geographic”, a następnie powieliły ją lokalne media, portale podróżnicze i agencje medycyny podróży, oraz w dużej portale z regionów przygranicznych z Czechami (dolnośląskie i opolskie). Widać jakby dziennikarze przeformułowali notatkę PAP. Być może z użyciem dużego modelu językowego, bo widać, że większość doniesień używa innej składni (czasami MSZ lub Ministerstwo Spraw Zagranicznych itp.).

Już 20.11 PAP przeprosiło za pomyłkę, gdyż wydaje się, iż mogły interweniować agencje turystyczne (gdzie na forach temat był poruszany). Również w czeskich mediach komentowano negatywnie komentowano zaistniałą sytuację ze względu na potencjalnie mniejszą liczbę turystów, zwłaszcza w miastach organizujących jarmarki świąteczne jak Praga.

Wzrost negatywnych emocji po stronie czeskiej około 24.11 (Brand24)

Typowym zachowaniem medialnym jest, to że młode dorosłe kobiety (często młode matki lub podróżniczki) interesują się tematem najbardziej.

Demografia zainteresowania tematem w Polsce Dominacja kobiet, zwłaszcza młodych dorosłych

W Czechach jeszcze mniej niż w Polsce mężczyzn interesuje się tematem.

*Demografia zainteresowania tematem w Czechach. Bardzo niska penetracja u młodzieży*.

Jakie rekomendacje?

W związku ze zbliżającym się okresem świąteczno-noworocznym oraz faktem, że Czechy (zwłaszcza Sudety) są popularnym kierunkiem turystycznym wśród Polaków, warto regularnie przypominać o istniejącym zagrożeniu (mamy podobne trendy rosnące u nas, ale w Czechach presja wirusa jest około 10 raz większa niż Polsce). Niepokój budzą dalsze wzrosty liczby zakażeń oraz rozszerzanie się epidemii poza duże miasta. Ma to szczególne znaczenie w kontekście wyjazdów do czeskich ośrodków górskich, gdzie dochodzi do intensywnego mieszania się osób przyjeżdżających z dużych aglomeracji z lokalnymi mieszkańcami oraz pracownikami sezonowymi.

Ze względu na dominujący, fekalno-oralny charakter transmisji, polscy turyści powinni zachować szczególną ostrożność przy spożywaniu posiłków w miejscach, w których utrzymanie wysokich standardów higieny może być utrudnione, takich jak jarmarki, punkty gastronomiczne na szlakach czy przy stokach narciarskich. Dodatkowo warto wzmocnić komunikaty dotyczące higieny rąk, tym bardziej że sezon grypowy może osiągnąć szczyt wcześniej niż zwykle i nałożyć się na okres świąteczny, sprzyjający wzmożonej transmisji infekcji. Warto mieć i używać własny środek dezynfekujący do rąk. Dostępne są skuteczne szczepienia p/WZW-A, może się przydać jeżeli się często podróżuje. Również w przypadku przygodnych kontaktów seksualnych na wczasach należy stosować zabezpieczenia barierowe, czy warto rozważyć rezygnację z oralnych i analnych pozycji.

Zalecenia typowe dla krajów tropikalnych, takie jak picie wyłącznie wody butelkowanej, w tym przypadku raczej nie znajdują zastosowania, ponieważ dotychczasowe doniesienia z analiz ognisk lokalnych nie wskazują, aby skażeniu mogła ulec również woda. Jedynie nie należy dzielić się napojami z tego samego naczynia czy i uważać jak podawany/przygotowany jest dla nas napój przez osoby trzecie.

Jednocześnie nie należy odradzać wyjazdu do Czech, bo ryzyko zakażenia przy zachowaniu ostrożności jest minimalne a zachowanie dobrych stosunków z Czechami (zwłaszcza dla województw płd-zach zwłaszcza dolnośląskie i opolskie) jest bardzo ważne. Pamiętajmy, że Czesi mogą zamiast do 3miasta wybrać się do Rijeki latem.